Toàn cảnh: vì sao phải kết giới
Hành sự của Tăng chỉ hợp nhất khi mọi vị Tỳ-khưu trong ranh giới nơi họp đều có mặt hoặc đã gửi sự tùy thuận. Vì vậy Tăng phải biết rõ ranh giới của buổi họp đến đâu. Bài 15, Phần 4 đã giới thiệu ranh giới; bài này đi sâu vào cách kết giới cho một ngôi chùa.
- Ranh giớisīmā
- Indacanda dịch là “ranh giới”, BMC dịch là “territory”, ta quen gọi là “cương giới”. Việc Tăng ấn định ranh giới thường gọi là “kết giới”.
- Điểm mốcnimitta
- Vật cụ thể đánh dấu ranh giới: núi, tảng đá, khu rừng, cội cây, đường đi, gò mối, con sông, vũng nước (Phần 3).
- Ấn định · hủy bỏsammuti · samūhanana
- Tăng chính thức lập hoặc xóa một ranh giới, đều bằng hành sự có lời đề nghị đến lần thứ hai.
- Đồng cộng trú chung một lễ Uposathasamānasaṃvāsa ekuposatha
- Mục đích của ranh giới: mọi vị trong đó cùng sinh hoạt, cùng một lễ Uposatha.
- Ranh giới đã buộc · chưa buộcbaddhasīmā · abaddhasīmā
- Từ của Chú giải: ranh giới do Tăng ấn định bằng các điểm mốc, nối như sợi dây vô hình từ mốc này sang mốc kia rồi buộc lại ở mốc đầu; và ranh giới tự nhiên khi chưa ấn định (Phần 7).
| Loại | Ranh giới | Nguồn | Phần |
|---|---|---|---|
| Đã ấn định | Ranh giới đồng cộng trú chung một lễ Uposatha | Tạng Luật | 2, 4 |
| Ranh giới không xa lìa ba y | Tạng Luật | 6 | |
| Mặt tiền chỗ hành lễ Uposatha | Tạng Luật | 6 | |
| Ranh giới nhỏ trong ranh giới lớn (khaṇḍasīmā) | Chú giải | 6 | |
| Tự nhiên (chưa ấn định) | Ranh giới làng, thị trấn | Tạng Luật | 7 |
| Bảy abbhantara xung quanh, trong rừng | Tạng Luật | 7 | |
| Một tầm ném nước, trên sông, biển, hồ thiên nhiên | Tạng Luật | 7 |
Mỗi thẻ quy định trích nguyên văn Tạng Luật bản Việt của Tỳ-khưu Indacanda (Đại Phẩm I, Chương Uposatha), kèm bản Pāli Mahāsaṅgīti (SuttaCentral); phần bình giải theo The Buddhist Monastic Code II (Ṭhānissaro Bhikkhu), chương 13 Territories, trong đó BMC dẫn Chú giải, Phụ chú và Vinayamukha. BMC lưu ý: Tạng Luật nói về ranh giới rất ngắn gọn, nên phần lớn chi tiết thực hành đến từ Chú giải.
Đức Phật cho phép ấn định ranh giới
📜Lời đề nghị và tuyên ngôn ấn định ranh giới“…Các điểm mốc xung quanh (phạm vi) đã được định danh…”
“Bạch các ngài, xin hội chúng hãy lắng nghe tôi. Các điểm mốc xung quanh (phạm vi) đã được định danh. Nếu là thời điểm thích hợp cho hội chúng, hội chúng nên ấn định ranh giới với các điểm mốc ấy là (khu vực) đồng cộng trú chung một lễ Uposatha. Đây là lời đề nghị.
Bạch các ngài, xin hội chúng hãy lắng nghe tôi. Các điểm mốc xung quanh (phạm vi) đã được định danh. Hội chúng ấn định ranh giới với các điểm mốc ấy là (khu vực) đồng cộng trú chung một lễ Uposatha. Đại đức nào đồng ý việc ấn định ranh giới với các điểm mốc ấy là (khu vực) đồng cộng trú chung một lễ Uposatha xin im lặng; vị nào không đồng ý có thể nói lên.
Ranh giới với các điểm mốc ấy đã được hội chúng ấn định là (khu vực) đồng cộng trú chung một lễ Uposatha. Sự việc được hội chúng đồng ý nên mới im lặng, tôi ghi nhận sự việc này là như vậy.”
Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yāvatā samantā nimittā kittitā. Yadi saṅghassa pattakallaṃ, saṅgho etehi nimittehi sīmaṃ sammanneyya samānasaṃvāsaṃ ekuposathaṃ. Esā ñatti. Suṇātu me, bhante, saṅgho. Yāvatā samantā nimittā kittitā. Saṅgho etehi nimittehi sīmaṃ sammannati samānasaṃvāsaṃ ekuposathaṃ. Yassāyasmato khamati etehi nimittehi sīmāya sammuti samānasaṃvāsāya ekuposathāya, so tuṇhassa; yassa nakkhamati, so bhāseyya. Sammatā sīmā saṅghena etehi nimittehi samānasaṃvāsā ekuposathā. Khamati saṅghassa, tasmā tuṇhī, evametaṃ dhārayāmi.
Tạng Luật – Đại Phẩm I, Chương Uposatha — Tỳ-khưu Indacanda dịch; Pāli Mahāsaṅgīti
Tám loại điểm mốc
Tạng Luật kể tám loại điểm mốc nhưng không nói kích thước. Các điều kiện dưới đây là của Chú giải, theo BMC. BMC lưu ý: lẽ thường điểm mốc phải khá bền, nhưng không phải điều kiện nào của Chú giải cũng đáp ứng được yêu cầu này.
- Ngọn núi
- Tảng đá
- Khu rừng
- Cội cây
- Đường đi
- Gò mối
- Con sông
- Vũng nước
| Điểm mốc | Pāli | Điều kiện theo Chú giải (BMC dẫn) |
|---|---|---|
| Ngọn núi | pabbata | Bằng đá, đất hay cả hai, lớn ít nhất bằng con voi; đống bụi, cát không tính. |
| Tảng đá | pāsāṇa | Từ cỡ con bò mộng, con trâu xuống đến hòn đá nặng 32 pala (Thái tính khoảng 3 kg; Tích Lan khoảng 8 pound, BMC khuyên theo cách tính chặt hơn). Phiến đá nằm hay dựng, hoặc quả cầu sắt cũng được. Chùa xây trên nền đá thì không dùng nền đá ấy làm mốc. |
| Khu rừng | vana | Ít nhất bốn, năm cây có lõi; rừng cỏ, rừng cau dừa không tính. |
| Cội cây | rukkha | Cây có lõi, cao ít nhất tám lóng tay, thân to ít nhất bằng móng ngón út (theo Phụ chú cũ), trồng dưới đất (dù mới trồng trong ngày); cây trồng trong chậu không được. |
| Đường đi | magga | Đường đi bộ hay xe đi được, dẫn qua ít nhất hai, ba làng; lối mòn qua ruộng, qua rừng, ven sông không tính. |
| Gò mối | vammika | Dù mới nổi lên trong ngày, cao ít nhất tám lóng tay, to bằng sừng bò. |
| Con sông | nadī | Dòng chảy liên tục trong mùa mưa, đủ sâu để ướt y nội của vị Tỳ-khưu-ni lội qua (Phần 7). Kênh đào chỉ được dùng khi dòng nước đã làm nó giống sông tự nhiên. |
| Vũng nước | udaka | Nước đọng trên mặt đất (không phải trong bình). Nhỏ nhất: vũng heo đào, vũng trẻ con chơi, hố giữ nước đủ lâu để đọc xong lời tuyên ngôn; sau đó nên chất đá hay cắm cọc đánh dấu. Vinayamukha phản đối dùng vũng nước chóng khô như vậy. |
Quy tắc chung về điểm mốc
- Ít nhất ba điểm mốc, vì ba điểm mới xác định một mặt phẳng; nhiều hơn thì càng tốt (BMC).
- Đường ranh giới chạy thẳng từ mặt trong của mốc này sang mặt trong của mốc kế tiếp. Theo Chú giải, điểm mốc nằm ngay ngoài ranh giới; ranh giới bắt đầu ngay bên trong điểm mốc.
- Mốc liền dài như dãy núi, cánh rừng, con sông, đường liền nhau bao quanh chùa thì chỉ dùng làm mốc cho một hướng; các hướng khác dùng mốc khác.
- Trong nhà: không dùng tường làm mốc; dùng trụ đá (nay có thể dùng trụ bê tông, thép). Nếu đặt mốc ngoài nhà, chỗ nước mưa từ mái rơi xuống, thì cả ngôi nhà nằm trong ranh giới.
- Tục chôn đá ở Thái Lan: mỗi viên đá mốc đặt xuống hố, được định danh làm mốc rồi lấp đất, bên trên đặt một viên đá khác để đánh dấu chỗ chôn. BMC: có lẽ vì đá chôn bền hơn, nhưng Tạng Luật không xác nhận cũng không bác bỏ tục này.
Nghi thức kết giới cho một ngôi chùa
Tạng Luật chỉ dạy: định danh các điểm mốc, rồi đọc lời đề nghị và tuyên ngôn. Các bước dưới đây theo BMC, dựa vào Chú giải và cách làm hiện nay ở Thái Lan. Bấm từng bước để xem chi tiết.
- Hướng đông: mốc đầu tiên. Bốn vị Tỳ-khưu đứng phía trong mốc, nhìn ra; người trả lời (thường là cư sĩ) đứng phía ngoài. Vị Tỳ-khưu hỏi Puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ?
- Đông nam
- Nam
- Tây nam
- Tây
- Tây bắc
- Bắc
- Đông bắc; xong thì định danh lại mốc 1 để các mốc nối khép kín. Đường ranh giới chạy thẳng giữa mặt trong của các mốc.
1Tìm hiểu các ranh giới chung quanh
Theo Ngài Mahā Sumana (Chú giải dẫn): trước tiên hỏi các chùa trong vùng xem ranh giới đã ấn định của họ ở đâu, để ranh giới mới không gối lên, không trùm lên ranh giới cũ, và chừa khoảng cách giữa các ranh giới (Kết giới 4, 5).
2Chọn và đặt điểm mốc
Chọn mốc hợp lệ, bền (Phần 3), ít nhất ba mốc bao quanh khu vực muốn kết giới (thường là khu nhà Uposatha). Ranh giới không quá ba do-tuần, đủ chứa ít nhất 21 vị (Chú giải). Nếu kết giới trên nền đá, đặt đá lên làm mốc, sau khi tuyên ngôn thì khắc vạch vào nền đá ghi chỗ mốc, phòng khi mốc bị dời.
3Báo tin và mời chư Tăng trong vùng
Hai vị luận sư mà Chú giải hay dẫn có ý kiến khác nhau. Ngài Mahā Sumana: khi đọc tuyên ngôn, chư Tăng đang ở trong ranh giới tự nhiên của cả vùng (làng, huyện), nên phải chọn lúc các vị không đi du hành, báo cho các chùa đã có ranh giới để các vị ở yên trong ranh giới của mình, và mời các vị ở những chùa chưa có ranh giới đến dự hoặc gửi sự tùy thuận. Ngài Mahā Paduma: chư Tăng đang họp trong chính ranh giới đang ấn định, nên chỉ cần các vị trong các điểm mốc.
BMC cho rằng Ngài Mahā Sumana đúng, vì khó nói chư Tăng đang họp trong một ranh giới chưa được ấn định. Ở Thái Lan, chính quyền công bố khu đất sắp kết giới là “khu tách khỏi làng” (visuṅgāma), nên không cần mời chư Tăng cả vùng.
4Hủy mọi ranh giới cũ có thể có
Chú giải nói Tăng không biết ranh giới cũ ở đâu thì không hủy được. Nhưng có thể nơi ấy từng được kết giới mà không còn ghi chép, và ranh giới mới gối lên ranh giới cũ thì không thành. Vì vậy ngày nay người ta hủy trước mọi ranh giới có thể đã có. Cách làm ở Thái Lan: ít nhất bốn vị đứng trong tầm tay (hatthapāsa) của nhau, một vị đọc lời hủy ranh giới không xa lìa ba y, rồi lời hủy ranh giới đồng cộng trú; việc này hủy mọi ranh giới cũ trong tầm tay của các vị. Rồi các vị dời sang khoảng kế bên, làm lại, cho đến khi phủ hết khu vực.
5Định danh các điểm mốc
Theo Chú giải: bắt đầu ở hướng đông. Một vị Tỳ-khưu đứng phía trong mốc, nhìn ra mốc và hỏi:
Puratthimāya disāya kiṃ nimittaṃ?
(Ở hướng đông, cái gì là điểm mốc?) Một người, xuất gia hay tại gia, đáp (nếu là đá): Pāsāṇo, bhante (Bạch ngài, tảng đá). Vị Tỳ-khưu nói: Eso pāsāṇo nimittaṃ (Tảng đá này là điểm mốc). Rồi lần lượt theo chiều kim đồng hồ: đông nam, nam, tây nam, tây, tây bắc, bắc, đông bắc; cuối cùng định danh lại mốc đầu để các mốc nối khép kín. Ở Thái Lan, ba vị Tỳ-khưu đi cùng vị định danh, cả bốn đứng phía trong mốc; người trả lời (thường là cư sĩ) đứng phía ngoài.
6Tụ hội trong ranh giới mới, đọc tuyên ngôn
Chư Tăng tụ hội ở một chỗ trong ranh giới mới. Vị Tỳ-khưu kinh nghiệm, có năng lực đọc lời đề nghị và tuyên ngôn ấn định ranh giới đồng cộng trú chung một lễ Uposatha (xem Phần 2). Chú giải: khi tuyên ngôn xong, vùng bên trong các điểm mốc, xuống đến tận “nước nâng đỡ quả đất”, là ranh giới; về sau đắp thêm đất hay đào ao trong đó cũng không làm thay đổi ranh giới.
7Ấn định không xa lìa ba y (nếu muốn)
Sau khi có ranh giới đồng cộng trú, Tăng có thể ấn định thêm ranh giới ấy là không xa lìa ba y, ngoại trừ làng và vùng ven làng (Kết giới 9). Thứ tự này do chính đức Phật dạy.
8Lưu giữ hồ sơ
BMC: vì giá trị của mọi hành sự về sau tùy thuộc vào ranh giới, phải làm đúng từng chữ và lưu giữ ghi chép đầy đủ (vị trí các mốc, ngày giờ, chư Tăng tham dự), để các thế hệ sau biết chắc ranh giới của mình đến đâu.
BMC: mỗi khi có phong trào chấn hưng Luật, một trong những việc đầu tiên là ấn định lại ranh giới cho thật chuẩn, vì giá trị của mọi hành sự về sau tùy thuộc vào nó.
Giới hạn và điều cấm
Nhà Uposatha, mặt tiền và ranh giới không xa lìa ba y
Ranh giới nhỏ trong ranh giới lớn Bình giải · BMC
- Ranh giới lớn bao cả khuôn viên chùa, thường được ấn định thêm là ranh giới không xa lìa ba y.
- Ranh giới nhỏ (khaṇḍasīmā) quanh nhà Uposatha, ở góc yên tĩnh, đủ chứa ít nhất 21 vị; Tăng họp ở đây mà không cần sự tùy thuận của các vị ở ranh giới lớn.
- Khoảng cách giữa hai ranh giới (sīmantarikā): hai đường ranh không chạm nhau; dải đất này vẫn thuộc ranh giới tự nhiên.
- Làng ở ngoài ranh giới. Nếu có làng nằm trong ranh giới thì ranh giới không xa lìa ba y vẫn trừ làng và vùng ven làng ra.
Chú giải bàn đến ranh giới nhỏ (khaṇḍasīmā) lập bên trong một ranh giới lớn. Ranh giới lớn, chẳng hạn bao cả khuôn viên chùa, dùng làm ranh giới không xa lìa ba y; ranh giới nhỏ dùng để Tăng họp. Vì hai ranh giới tách biệt, khi họp trong ranh giới nhỏ không cần mang sự tùy thuận của các vị bệnh ở trong ranh giới lớn.
- Đặt ranh giới nhỏ ở một góc yên tĩnh trong chùa; nhỏ nhất cũng phải chứa được 21 vị.
- Ấn định ranh giới nhỏ trước: đứng trong các mốc của nó để định danh mốc, rồi đọc tuyên ngôn.
- Đặt các mốc phía trong của ranh giới lớn ngay ngoài các mốc ranh giới nhỏ, chừa khoảng cách tối thiểu; định danh các mốc phía trong rồi các mốc phía ngoài, đứng trong ranh giới lớn mà đọc tuyên ngôn.
- Khoảng cách giữa hai ranh giới vẫn thuộc ranh giới tự nhiên ban đầu.
Ranh giới tự nhiên khi chưa kết giới
- Trong làng: ranh giới làng, gồm cả ruộng đất làng ấy thu thuế. Họp ở đây phải có sự tùy thuận của mọi vị Tỳ-khưu trong cả làng.
- Trong rừng không có làng: bảy abbhantara xung quanh (Thái tính khoảng 98 m), đo từ các vị ngồi ngoài cùng; vòng ấy phải nằm trọn trong rừng.
- Trên sông, biển, hồ thiên nhiên: một tầm ném nước xung quanh. Thuyền phải neo (không cột vào cây trên bờ); vòng ấy không chạm bờ.
| Nơi | Ranh giới | Chú giải giải thích (BMC dẫn) |
|---|---|---|
| Làng, thị trấn, thành phố | Ranh giới làng, thị trấn | Gồm cả vùng ruộng đất, đất tư mà làng ấy thu thuế. Phần đất được miễn thuế, tách khỏi làng (visuṅgāma) là một ranh giới làng riêng. |
| Rừng, nơi không có làng | Bảy abbhantara xung quanh | Đo từ các vị ngồi ngoài cùng; Thái tính khoảng 98 m, Tích Lan khoảng 80 m (BMC khuyên theo cách chặt hơn). Toàn bộ phải nằm trong rừng. Hai hội chúng họp cùng lúc trong một rừng phải cách nhau ít nhất khoảng 294 m. |
| Sông | Một tầm ném nước xung quanh | Dòng chảy liên tục suốt mùa mưa, đủ sâu để ướt y nội của vị Tỳ-khưu-ni lội qua; gồm cả phần lòng sông ngập vào mùa mưa. Kênh đào, hồ đập ngăn sông không tính là sông. |
| Biển | Vùng sóng thường vỗ tới lúc nước ròng. Đảo không người ở, xa nơi ngư dân lui tới, tính là rừng. | |
| Hồ thiên nhiên | Vùng nước phủ trong mùa mưa, dù mùa khô cạn; chỗ người ta đào giếng hay trồng trọt mùa khô thì không tính. Hồ đã lấp hay đắp đập một bên không còn là hồ thiên nhiên, có thể kết giới. |
BMC: hầu như không có nơi nào trên mặt đất không thuộc một ranh giới hợp lệ; điều khó chỉ là biết ranh giới ấy rộng đến đâu. Họp trong ranh giới tự nhiên rộng như cả một làng thì phải có sự tùy thuận của mọi vị Tỳ-khưu trong làng ấy, nên các chùa thường kết giới nhỏ cho riêng mình.
Hủy ranh giới, ranh giới hỏng · thử phán xét
Mười ba lỗi làm ranh giới không thành Bình giải · BMC
Chú giải của Tập Yếu kể mười một lỗi. BMC sắp lại thành mười ba lỗi, chia ba nhóm. Bấm từng lỗi để xem giải thích.
1Quá nhỏkhu vực
Không chứa nổi 21 vị Tỳ-khưu (Chú giải).
2Quá lớnkhu vực
Hơn ba do-tuần (Kết giới 2).
3Nằm trong sôngkhu vực
“…toàn bộ dòng sông không phải là ranh giới…” (Kết giới 11).
4Nằm trong biểnkhu vực
Biển cả không phải là ranh giới.
5Nằm trong hồ thiên nhiênkhu vực
Hồ thiên nhiên không phải là ranh giới.
6Hai bờ sông không có thuyền, cầu thường trựckhu vực
Kết giới 3. Chú giải không kể lỗi này; BMC thêm vào.
7Gối lên ranh giới đã cókhu vực
8Trùm lên ranh giới đã cókhu vực
9Điểm mốc đứt đoạnđiểm mốc
Việc định danh bỏ dở, chẳng hạn bắt đầu ở mốc đông, đi vòng đến mốc bắc rồi dừng, không định danh lại mốc đông. Vinayamukha cho rằng lỗi này không làm hỏng ranh giới, nhưng vì Tạng Luật không nói, BMC khuyên theo Chú giải là cách chặt hơn.
10Điểm mốc không hợp lệđiểm mốc
Mốc không đủ điều kiện (Phần 3), kể cả “mốc bóng”, chẳng hạn lấy bóng của ngọn núi thay cho chính ngọn núi; hoặc không có mốc nào.
11Gọi sai tên điểm mốcđiểm mốc
Chẳng hạn gọi một hòn đá nhỏ hơn con voi là “ngọn núi”, gọi con kênh là “con sông”. Chú giải không kể; BMC thêm vào.
12Ít hơn ba điểm mốcđiểm mốc
BMC thêm vào: ba điểm mới xác định được một vùng.
13Tăng đứng ngoài các điểm mốc mà ấn địnhấn định
Hội chúng đọc tuyên ngôn khi đứng ngoài ranh giới đang ấn định.
Ngoài ra, hành sự ấn định ranh giới còn phải hội đủ các điều kiện chung của mọi hành sự Tăng: đủ túc số, hợp nhất, lời tuyên ngôn đúng (Bài 15). Ranh giới mắc lỗi thì không phải là ranh giới đã ấn định; khu vực ấy giữ nguyên tình trạng cũ, chẳng hạn vẫn thuộc ranh giới làng. Khi ấy, Tăng họp trong đó mà chỉ có sự tùy thuận của các vị trong khu vực tưởng là ranh giới, còn các vị khác trong cả làng thì không, thì hành sự không thành vì sai ranh giới.
⚖️ Thử phán xét — 10 tình huống
Các tình huống dựa trên Tạng Luật và BMC; trong thực tế, xin hỏi chư Tăng thông Luật.
Ranh giới vững thì hành sự vững
Đức Phật dạy Tăng phải hợp nhất trong phạm vi một trú xứ, và cho phép ấn định ranh giới để trú xứ ấy có giới hạn rõ ràng. Tạng Luật chỉ đặt vài nguyên tắc ngắn gọn: định danh điểm mốc, đọc tuyên ngôn, không quá ba do-tuần, không gối lên hay trùm lên ranh giới khác, chừa khoảng cách, ấn định trước rồi hủy theo thứ tự ngược lại.
Vì mọi lễ Uposatha, Pavāraṇā, truyền giới, Kaṭhina về sau đều đứng trên ranh giới ấy, chư Tăng xưa nay rất cẩn trọng: chọn mốc bền, hủy trước mọi ranh giới cũ, làm đúng từng lời và lưu giữ hồ sơ. Một ngôi chùa kết giới cẩn thận là để lại cho các thế hệ sau một nền móng chắc chắn cho đời sống Tăng già.
Thẻ thuật ngữ & trắc nghiệm
Thẻ thuật ngữ Pāli — bấm để lật
Trắc nghiệm 15 câu
✍️Bài tập Bài 18 — 58 câu, 8 dạng bàiTrắc nghiệm · Chọn nhiều · Đúng/Sai · Tình huống · Điền từ · Nối cặp · Sắp xếp · Phân loạiLàm bài tập →Tài liệu tham khảo
- Tỳ-khưu Indacanda (dịch), Tạng Luật – Đại Phẩm I (Chương II: Uposatha), tamtangpaliviet.net.
- Ṭhānissaro Bhikkhu, The Buddhist Monastic Code II, chương 13 Territories, dhammatalks.org — phần bình giải, trong đó dẫn Chú giải (Samantapāsādikā), Phụ chú và Vinayamukha.
- Bản Pāli Mahāsaṅgīti, Mahāvagga, Uposathakkhandhaka, SuttaCentral.
📚 Mở Thư viện: đọc hoặc tải trọn các sách này →