Mười bốn pháp hành
Ngoài giới, người xuất gia còn có phận sự (vatta): những việc nên làm trong đời sống chung. Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự (Vattakkhandhaka) có mười bốn phận sự. HT. Hộ Pháp gọi là mười bốn pháp hành.
“Đó là 14 pháp hành mà Đức Phật đã truyền dạy, tất cả Sa di, Tỳ khưu nên luôn luôn thực hành nghiêm chỉnh tùy theo mỗi trường hợp.”
Tỳ-khưu Hộ Pháp, Gương Bậc Xuất Gia| Số | Pāli | HT. Hộ Pháp | Tiểu Phẩm (Indacanda) |
|---|---|---|---|
| 1 | Āgantukavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu khách. | Phận sự của vị vãng lai |
| 2 | Āvāsikavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu chủ. | Phận sự của vị thường trú |
| 3 | Gamikavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu sắp đi xa. | Phận sự của vị xuất hành |
| 4 | Anumodanāvatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu thuyết pháp làm cho thí chủ hoan hỉ. | Phận sự tùy hỷ |
| 5 | Bhattaggavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu ở trai đường. | Phận sự ở chỗ thọ thực |
| 6 | Piṇḍacārikavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu đi khất thực. | Phận sự của vị đi khất thực |
| 7 | Āraññikavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu sống ở trong rừng. | Phận sự của vị ngụ ở rừng |
| 8 | Senāsanavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu nơi chỗ ở. | Phận sự ở nơi cư ngụ |
| 9 | Jantāgharavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu trong nhà tắm hơi nóng. | Phận sự ở nhà tắm hơi |
| 10 | Vaccakuṭivatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu nơi phòng vệ sinh. | Phận sự ở nhà vệ sinh |
| 11 | Upajjhāyavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu đối với Thầy Tế độ. | Phận sự đối với thầy tế độ |
| 12 | Saddhivihārikavatta | Pháp hành của Thầy Tế độ đối với đệ tử. | Phận sự đối với đệ tử |
| 13 | Ācariyavatta | Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu đối với Thầy dạy. | Phận sự đối với thầy dạy học |
| 14 | Antevāsikavatta | Pháp hành của Thầy dạy đối với đệ tử. | Phận sự đối với học trò |
Không làm thì sao?
“Nếu Sa di, Tỳ khưu không thực hành nghiêm chỉnh và đầy đủ, thì Sa di phải bị phạm pháp hành phạt, còn Tỳ khưu phạm giới, giới không trong sạch.”
Theo thông lệ, sa-di được dạy các phận sự trong Hợp phần như Tỳ-khưu, nhưng không có chuẩn mực chung về việc định tội cho sa-di. Sa-di sống nương tựa một vị thầy; thầy và trò đều theo phận sự đối với nhau.
Bài kệ kết Chương Phận Sự Tạng Luật
“Trong khi không làm tròn phận sự thì không đầy đủ về giới, vị có giới không trong sạch, có tuệ kém, không có được nhất tâm. Với tâm bị xáo trộn, không trụ một điểm, không nhìn thấy Pháp một cách đúng đắn, trong khi không nhìn thấy Chánh Pháp, không hoàn toàn thoát khỏi khổ đau.”
“Trong khi làm đầy đủ phận sự, thì cũng làm đầy đủ về giới, là vị có giới thanh tịnh, có tuệ, đạt được luôn cả nhất tâm.”
“Chính vì điều ấy, người con trai sáng suốt của đấng Chiến Thắng, nên làm đầy đủ phận sự, lời giáo huấn của đức Phật tối thượng, từ đó hãy đi đến Niết Bàn.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự · Indacanda dịch1–2. Phận sự của khách và của chủ
1 Khách Āgantukavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu khách.” · Indacanda: phận sự của vị vãng lai
- “Khi vào đến cổng chùa, nếu mang dép, phải cởi dép, xếp dù, trên đầu trùm y phải dỡ xuống, xả y, mặc chừa vai phải nghiêm chỉnh, xung quanh trước sau đều đặn xong, mới bước vào địa phận chùa.”
- “Hỏi nhà tắm, nhà vệ sinh (chỗ đại tiện, tiểu tiện) chỗ ở nghỉ ngơi, để bát ở chỗ thấp có vật mềm lót dưới bát, đồ đạc cần dùng, dây phơi y”
- “Hỏi để biết xóm làng đi khất thực”
“…vị tỳ khưu vãng lai (nghĩ rằng): ‘Bây giờ ta sẽ đi vào tu viện,’ nên tháo dép ra, để dưới thấp, giũ sạch, rồi cầm lấy, hạ dù xuống, cởi đầu trần, lấy y ở đầu để xuống ở vai, rồi đi vào tu viện một cách nghiêm trang không vội vã.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự của vị vãng lai · Indacanda dịch2 Chủ Āvāsikavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu chủ.” · Indacanda: phận sự của vị thường trú
- “Dâng nước uống, hoặc gọi học trò dâng nước uống, thuốc trị bệnh cho vị Tỳ khưu.”
- “Nếu vị Sa di, Tỳ khưu khách ở lâu ngày, Tỳ khưu chủ phải chỉ dẫn xóm làng đi khất thực, trình bày nội quy trong chùa, phong tục tập quán địa phương”
“…vị tỳ khưu thường trú khi thấy vị tỳ khưu vãng lai thâm niên hơn nên sắp xếp chỗ ngồi. Nên đem đến nước rửa chân, ghế kê chân, tấm chà chân. Sau khi đi ra đón tiếp, nên rước y bát, nên hỏi (dâng) nước uống.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự của vị thường trú · Indacanda dịch3–4. Khi đi xa · lời tùy hỷ
3 Đi xa Gamikavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu sắp đi xa.” · Indacanda: phận sự của vị xuất hành
- “Chỗ ở riêng một mình phải đóng cửa sổ, cửa ra vào cẩn thận, rồi giao lại cho một Tỳ khưu, hoặc Sa di khác.”
- “Đến bạch cho vị Tỳ khưu trụ trì cùng bạn đồng phạm hạnh biết rõ sẽ đi đến nơi nào.”
“…vị tỳ khưu xuất hành trước khi ra đi nên thu xếp các đồ vật bằng gỗ và các đồ vật bằng đất nung, nên đóng lại cửa lớn và cửa sổ, nên thông báo về chỗ trú ngụ. Nếu không có tỳ khưu, nên thông báo cho vị sa di.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự của vị xuất hành · Indacanda dịch4 Tùy hỷ Anumodanāvatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu thuyết pháp làm cho thí chủ hoan hỉ.” · Indacanda: phận sự tùy hỷ
- “Tỳ khưu, Sa di chưa được phép của Đại Trưởng lão, không được phép tự tiện thuyết pháp.”
- “Khi vị Pháp sư thuyết pháp, nên có đôi ba vị Tỳ khưu cùng ở lại với vị Đại Đức Pháp sư”
“Này các tỳ khưu, ta cho phép bốn hay năm vị tỳ khưu trưởng lão hoặc kế tiếp vị trưởng lão chờ đợi ở chỗ thọ thực.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự tùy hỷ · Indacanda dịchDuyên sự: Đức Phật cho phép vị trưởng lão nói lời tùy hỷ; các Tỳ-khưu để ngài Sāriputta ở lại một mình rồi ra về. Ngài thưa: “Bạch ngài, bữa thọ thực đã được tốt đẹp. Tuy nhiên các tỳ khưu đã để con ở lại mỗi một mình và ra đi.”
5–6. Ở trai đường · đi khất thực
5 Trai đường Bhattaggavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu ở trai đường.” · Indacanda: phận sự ở chỗ thọ thực
- “Khi đi vào trai đường, Vị Đại Trưởng lão cao hạ nhất đi trước, vị Tỳ khưu nhỏ hạ tuần tự theo sau cho đến Sa di cuối cùng một cách nghiêm chỉnh.”
- “Khi thọ thực xong, vị Đại Trưởng lão cao hạ nhất ra trước, vị Tỳ khưu nhỏ hạ tuần tự ra sau cho đến Sa di cuối cùng một cách nghiêm chỉnh đi về chỗ ở của mình”
“…nên đi vào làng một cách nghiêm trang không hấp tấp. Không nên tách ra rồi đi lên phía trước các tỳ khưu trưởng lão.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự ở chỗ thọ thực · Indacanda dịch6 Khất thực Piṇḍacārikavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu đi khất thực.” · Indacanda: phận sự của vị đi khất thực
- “Tỳ khưu, Sa di khi đang đi khất thực, không nên đi mau quá, chậm quá, đứng trước mỗi nhà không nên đứng lâu, nếu không có thí chủ thỉnh mời.”
- “Khi thí chủ để vật thực vào bát, Tỳ khưu, Sa di phải thu thúc lục căn, mắt nhìn xuống bát, cung kính thọ nhận vật thực, không nên nhìn mặt thí chủ, khi nhận xong, từ từ đậy nắp bát, quay người bước đi nhà khác.”
“Vị nào đi khất thực từ làng trở về trước tiên, vị ấy nên sắp xếp chỗ ngồi; nên chuẩn bị nước rửa chân, ghế kê chân, tấm chà chân. Nên rửa chậu đựng đồ thừa rồi đem lại. Nên đem lại nước uống và nước rửa.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự của vị đi khất thực · Indacanda dịch7–8. Ở rừng · nơi chỗ ở
7 Ở rừng Āraññikavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu sống ở trong rừng.” · Indacanda: phận sự của vị ngụ ở rừng
- “Trong rừng là nơi có người xấu thường chạy đến trốn tránh, ẩn náu.”
- “Phải có cây gậy để đi đường.”
- “Phải biết xem sao để nhận biết phương hướng, mà không lạc đường và có thể hướng dẫn người khác đi không lạc đường”
“…vị tỳ khưu ngụ ở rừng nên dự trữ nước uống. Nên dự trữ nước rửa. Nên dự trữ lửa. Nên dự trữ vật tạo lửa. Nên dự trữ cây gậy để chống. Nên học về các vị trí của những ngôi sao toàn bộ hoặc một phần. Nên rành rẽ về các phương hướng.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự của vị ngụ ở rừng · Indacanda dịchHT. Hộ Pháp giải thích thêm: chuẩn bị sẵn nước uống để khi người xấu chạy đến trong lúc khát có nước dùng, họ sẽ không gây hại cho người tu.
8 Chỗ ở Senāsanavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu nơi chỗ ở.” · Indacanda: phận sự ở nơi cư ngụ
- “Chỗ ở của vị Đại Trưởng lão, Sa di, Tỳ khưu phải có phận sự quét dọn lau chùi sạch sẽ.”
- “Nếu Sa di ở chung với vị Tỳ khưu, thì nên xin phép vị Tỳ khưu trước khi quét dọn lau chùi, hoặc muốn học thuộc lòng bài kinh”
“Nếu cư ngụ trong trú xá với vị thâm niên, khi chưa xin phép vị thâm niên không nên đọc tụng, không nên đưa ra các câu hỏi, không nên học bài, không nên giảng Pháp, không nên thắp đèn, không nên thổi tắt đèn, không nên mở cửa sổ, không nên đóng cửa sổ.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự ở nơi cư ngụ · Indacanda dịch9–10. Nhà tắm hơi · nhà vệ sinh
9 Nhà tắm hơi Jantāgharavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu trong nhà tắm hơi nóng.” · Indacanda: phận sự ở nhà tắm hơi
- “Nhiều Sa di, Tỳ khưu có thể vào nhà tắm hơi nóng cùng một lần, nhưng không nên ngồi gần chen lấn vị Tỳ khưu cao hạ và cũng không nên bắt nạt Sa di, Tỳ khưu nhỏ hạ.”
“Vị nào đi vào nhà tắm hơi trước tiên, nếu tro tích lũy nhiều (vị ấy) nên đem tro đi đổ. Nếu nhà tắm hơi có rác bẩn, nên quét nhà tắm hơi.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự ở nhà tắm hơi · Indacanda dịch10 Nhà vệ sinh Vaccakuṭivatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu nơi phòng vệ sinh.” · Indacanda: phận sự ở nhà vệ sinh
- “Sa di, Tỳ khưu, vị nào đến trước, thì được vào trước, không theo tuần tự cao hạ, thấp hạ.”
- “Phòng vệ sinh, luôn luôn có nước đầy đủ và sạch sẽ.”
“Này các tỳ khưu, việc đại tiện ở nhà vệ sinh không nên thực hành theo thứ tự thâm niên; vị nào thực hành thì phạm tội dukkaṭa. Này các tỳ khưu, ta cho phép thực hiện việc đại tiện theo thứ tự đi đến.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự ở nhà vệ sinh · Indacanda dịchDuyên sự: “Các tỳ khưu mới tu đi đến trước tiên bị mắc tiêu vẫn chờ đợi. Trong lúc kiềm chế việc đại tiện, các vị ấy bị ngất xỉu ngã xuống.”
11–14. Thầy và trò
11 Với thầy tế độ Upajjhāyavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu đối với Thầy Tế độ.” · Indacanda: phận sự đối với thầy tế độ
- “Bậc xuất gia trong Phật giáo, vị Đại Đức Thầy Tế độ ở địa vị một người cha, và người đệ tử ở địa vị một người con.”
- “Khi Thầy Tế độ bị bệnh, người đệ tử có phận sự hộ độ, nuôi Thầy cho đến khi khỏi hẳn bệnh.”
“Khi thầy tế độ đang nói, không nên cắt ngang lời nói nửa chừng. Khi thầy tế độ có khả năng phạm tội lúc đang nói thì nên ngăn lại.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự đối với thầy tế độ · Indacanda dịch“Nếu sự bực bội sanh khởi ở thầy tế độ, người đệ tử nên làm cho dịu đi, hoặc nhờ vị khác làm cho dịu đi, hoặc nên tiến hành việc giảng Pháp cho vị thầy.”
Tiểu Phẩm · Indacanda dịch12 Thầy với đệ tử Saddhivihārikavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Thầy Tế độ đối với đệ tử.” · Indacanda: phận sự đối với đệ tử
- “Có tâm từ bi cung cấp 4 thứ vật dụng: y phục, vật thực, chỗ ở, thuốc trị bệnh”
- “Khi đệ tử phát sanh tâm dể duôi, muốn hoàn tục, Thầy Tế độ tìm cách thuyết pháp khuyên dạy để cho đệ tử phát sanh đức tin, tiếp tục thực hành phạm hạnh cao thượng.”
“…thầy tế độ nên quan tâm đến người đệ tử, nên giúp đỡ bằng sự đọc tụng, bằng sự vấn hỏi, bằng sự giáo huấn, bằng sự giảng dạy.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự đối với đệ tử · Indacanda dịch13 Với thầy dạy Ācariyavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Sa di, Tỳ khưu đối với Thầy dạy.” · Indacanda: phận sự đối với thầy dạy học
- “Sa di, Tỳ khưu có phận sự phải hành đối với các vị Thầy dạy cũng như Thầy Tế độ.”
“Chưa xin phép thầy dạy học không nên đi vào làng, không nên đi đến mộ địa, không nên bỏ đi hướng khác.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự đối với thầy dạy học · Indacanda dịch| Thầy (ācariya) | Học trò (antevāsika) |
|---|---|
| Pabbajjācariya: thầy truyền Tam quy khi thọ sa-di | Pabbajjantevāsika: học trò thọ Tam quy để thành sa-di |
| Upasampadācariya: thầy tụng tuyên ngôn trong lễ thọ Tỳ-khưu | Upasampadantevāsika: học trò trong lễ thọ Tỳ-khưu |
| Dhammācariya: thầy dạy giáo pháp | Dhammantevāsika: học trò học giáo pháp |
| Nissayācariya: thầy cho nương nhờ | Nissayantevāsika: học trò đến nương nhờ |
Bốn hạng thầy và bốn hạng học trò theo HT. Hộ Pháp.
14 Thầy với học trò Antevāsikavatta
HT. Hộ Pháp: “Pháp hành của Thầy dạy đối với đệ tử.” · Indacanda: phận sự đối với học trò
- “Vị Đại Đức, Thầy đối với học trò, cũng như Thầy Tế độ đối với đệ tử của mình.”
“Nếu người học trò bị bệnh, (vị thầy dạy học) nên thức dậy vào lúc sáng sớm. Nên trao gỗ chà răng. Nên trao nước súc miệng.”
Tiểu Phẩm, Chương Phận Sự, Phận sự đối với học trò · Indacanda dịchTra theo nơi chốn · thử phán xét
Mình đang ở đâu? Nhớ phận sự nào
⚖️ Thử phán xét — 8 tình huống
Phận sự là nền của giới
Mười bốn pháp hành là những việc rất đời thường: tháo dép trước cổng chùa, rót nước cho khách, khóa cửa trước khi đi xa, xin phép trước khi thắp đèn trong phòng chung, hầu thầy khi thầy bệnh. Bài kệ kết chương nói rõ ý nghĩa của chúng: “Trong khi làm đầy đủ phận sự, thì cũng làm đầy đủ về giới…”
Với sa-di, đây là trường học hằng ngày. Theo HT. Hộ Pháp, không làm tròn thì sa-di phải chịu hành phạt; còn BMC ghi đó là thông lệ dạy sa-di.
Thẻ thuật ngữ & trắc nghiệm
Thẻ thuật ngữ Pāli — bấm để lật
Trắc nghiệm 15 câu
✍️Bài tập Sa-di 6 — 54 câu, 8 dạng bàiTrắc nghiệm · Chọn nhiều · Đúng/Sai · Tình huống · Điền từ · Nối cặp · Sắp xếp · Phân loạiLàm bài tập →Tài liệu tham khảo
- Tỳ-khưu Indacanda (dịch), Tạng Luật – Tiểu Phẩm II, Chương Phận Sự (VIII), tamtangpaliviet.net.
- Tỳ-khưu Hộ Pháp, Gương Bậc Xuất Gia, mục “14 Pháp Hành”.
- Ṭhānissaro Bhikkhu, The Buddhist Monastic Code II, chương “Novices”, dhammatalks.org.
- Bản Pāli Mahāsaṅgīti, Cūḷavagga VIII (Vattakkhandhaka), SuttaCentral.
📚 Mở Thư viện: đọc hoặc tải trọn các sách này →