Nương tựa thầy, sống nhờ bốn vật dụng
Bài cuối nhìn vào đời sống hằng ngày của sa-di: sống nương tựa thầy, dùng bốn vật dụng do thí chủ cúng dường với sự quán tưởng, thường xuyên tự xét mình, và học Pháp.
Sống nương tựa thầy Bình giải · BMC
BMC: sa-di phải sống nương tựa (nissaya) một vị thầy; thầy và trò đều theo phận sự đối với nhau (Bài 6, pháp hành 11–14). Một vị thầy được nhận nhiều sa-di khi đủ khả năng dạy dỗ:
“Này các tỳ khưu, ta cho phép vị tỳ khưu có kinh nghiệm đủ năng lực một mình được để cho hai sa di phục vụ, hoặc để cho nhiều (sa di) phục vụ với số lượng mà vị ấy vẫn có đủ khả năng để giáo huấn và giảng dạy.”
Đại Phẩm, Chương Trọng Yếu · Indacanda dịchSống nhờ bốn vật dụng Tỳ-khưu Hộ Pháp
“Đời sống của Sa di, Tỳ khưu hoàn toàn tùy thuộc vào bốn thứ vật dụng: y phục, vật thực, chỗ ở, thuốc trị bệnh... của thí chủ có đức tin trong sạch nơi Tam bảo…”
Tỳ-khưu Hộ Pháp, Gương Bậc Xuất Gia- y phục
- vật thực
- chỗ ở
- thuốc trị bệnh
- khi đang dùng
- quán tứ đại khi nhận
- quán lại cuối ngày
Bốn cách thọ dụng
HT. Hộ Pháp dẫn bộ Thanh Tịnh Đạo, chia bốn cách thọ dụng (paribhoga) bốn vật dụng:
| Số | Pāli | Thọ dụng… | Ai |
|---|---|---|---|
| 1 | Theyyaparibhoga | như hạng người trộm cắp | Người không có giới, giới không trong sạch dùng bốn vật dụng. |
| 2 | Iṇaparibhoga | như hạng người mang nợ | Người có giới nhưng khi dùng vật dụng không quán tưởng. |
| 3 | Dāyajjaparibhoga | như hạng người thừa hưởng | Bậc Thánh Hữu học; và người có giới, có quán tưởng khi dùng, cũng có thể kể vào hạng này. |
| 4 | Sāmiparibhoga | như hạng người chủ | Chỉ bậc A-ra-hán, đã hết tham ái, là chủ thật sự. |
“Bởi vậy cho nên, Tỳ khưu, Sa di có giới, khi thọ nhận thứ vật dụng nào, phải nên có trí tuệ quán tưởng thứ vật dụng ấy, nhất là khi Tỳ khưu, Sa di đang thọ dụng (sử dụng) thứ vật dụng nào, cần phải nên có trí tuệ quán tưởng thứ vật dụng ấy.”
Tỳ-khưu Hộ Pháp, Gương Bậc Xuất Gia“…Tỳ khưu, Sa di ấy không tránh khỏi là người mang nợ.”
“…Tỳ khưu, Sa di ấy không mang nợ.”
Lúc dùng mới là lúc quan trọng nhất. Thử với máy ở Phần 8.
Quán tưởng khi đang dùng
Bốn câu quán tưởng có gốc trong Trung Bộ 2, Kinh Tất cả các lậu hoặc, phần các lậu hoặc phải do thọ dụng được đoạn trừ. Mỗi câu bắt đầu bằng Paṭisaṅkhā yoniso…: như lý giác sát.
1 Y phục Cīvara paccavekkhaṇā
“Tỷ-kheo như lý giác sát, thọ dụng y phục, chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loài bò sát, chỉ với mục đích che đậy sự trần truồng.”
Trung Bộ 2, Kinh Tất cả các lậu hoặc · HT. Minh Châu dịchHT. Hộ Pháp: “Tôi đã quán tưởng bằng trí tuệ rồi, mới mặc y phục chỉ để ngăn ngừa sự lạnh, ngăn ngừa sự nóng, ngăn ngừa sự tiếp xúc ruồi, muỗi, gió, nắng, rắn rít. Và cũng chỉ để che kín phần đáng hổ thẹn trong thân thể mà thôi”
2 Vật thực Piṇḍapāta paccavekkhaṇā
“Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng món ăn khất thực không phải để vui đùa, không phải để đam mê, không phải để trang sức, không phải để tự làm đẹp mình, mà chỉ để thân này được sống lâu và được bảo dưỡng, để thân này khỏi bị thương hại, để hỗ trợ phạm hạnh, nghĩ rằng: ‘Như vậy, ta diệt trừ các cảm thọ cũ và không cho khởi lên các cảm thọ mới, và ta sẽ không có lỗi lầm, sống được an ổn’.”
Trung Bộ 2, Kinh Tất cả các lậu hoặc · HT. Minh Châu dịchHT. Hộ Pháp: “Tôi đã quán tưởng bằng trí tuệ rồi, mới dùng vật thực không phải để vui chơi như trẻ con, cũng không phải để tăng cường sức mạnh như người lực sĩ, cũng không phải để làm đẹp thân thể như đàn bà, cũng không phải để bồi dưỡng thân thể xinh đẹp như kỹ nữ. Sự thật, tôi dùng vật thực để nuôi dưỡng duy trì sắc thân, để làm giảm đi sự khổ thân, chỉ để thực hành phạm hạnh cao thượng mà thôi.”
3 Chỗ ở Senāsana paccavekkhaṇā
“Vị ấy như lý giác sát, thọ dụng sàng tọa, chỉ để ngăn ngừa lạnh, ngăn ngừa nóng, ngăn ngừa sự xúc chạm của ruồi, muỗi, gió, sức nóng mặt trời, các loại bò sát, chỉ để giải trừ nguy hiểm của thời tiết, chỉ với mục đích sống độc cư an tịnh.”
Trung Bộ 2, Kinh Tất cả các lậu hoặc · HT. Minh Châu dịchHT. Hộ Pháp: “Tôi đã quán tưởng bằng trí tuệ rồi, mới sử dụng chỗ ở chỉ để ngăn ngừa sự lạnh, để ngăn ngừa sự nóng, để ngăn ngừa sự tiếp xúc ruồi, muỗi, gió, nắng, rắn rít mà thôi. Và cũng chỉ để tránh sự tai hại do thời tiết, được an lạc nơi thanh vắng, để hành phạm hạnh cao thượng”
4 Thuốc trị bệnh Bhesajja paccavekkhaṇā
“Vị ấy như lý giác sát thọ dụng dược phẩm trị bệnh, chỉ để ngăn chận các cảm giác khổ thống đã sanh, để được ly khổ hoàn toàn.”
Trung Bộ 2, Kinh Tất cả các lậu hoặc · HT. Minh Châu dịchHT. Hộ Pháp: “Tôi đã quán tưởng bằng trí tuệ rồi, mới dùng thuốc trị bệnh, bảo vệ sanh mạng, chỉ để điều trị khổ bệnh đã và đang phát sanh, để không khổ do bệnh hoạn ấy”
“Này các Tỷ-kheo, nếu vị ấy không thọ dụng như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não có thể khởi lên. Nếu vị ấy thọ dụng như vậy, các lậu hoặc tàn hại và nhiệt não ấy không còn nữa.”
Trung Bộ 2 · HT. Minh Châu dịchQuán tưởng vật dụng là tứ đại
Cách quán thứ hai: thấy vật dụng và cả người dùng chỉ là tứ đại (dhātu). HT. Hộ Pháp gọi là quán tưởng bốn vật dụng là tứ đại, đáng nhờm (Dhātupaṭikūlapaccavekkhaṇa).
“Khi Tỳ khưu, Sa di thọ nhận y phục, nên có trí tuệ sáng suốt quán tưởng thấy rõ rằng: ‘Y phục này chỉ là tứ đại, diễn biến theo tứ đại của chính nó mà thôi; và người thọ nhận y phục này cũng chỉ là thực tánh pháp, phi chúng sinh, phi bản mệnh vĩnh cữu, là pháp vô ngã, không phải ta’.”
Tỳ-khưu Hộ Pháp, Gương Bậc Xuất Gia“Thật ra, 4 thứ vật dụng không phải là vật đáng nhờm, nhưng khi tiếp xúc với sắc thân uế trược này rồi, liền trở thành vật đáng nhờm vô cùng.”
Tỳ-khưu Hộ Pháp, Gương Bậc Xuất GiaQuán tưởng lại trước rạng đông
Nếu trong ngày đã dùng vật dụng mà quên quán tưởng, vẫn còn cơ hội trước rạng đông:
“Tỳ khưu, Sa di đã dùng 4 thứ vật dụng trong ngày mà chưa quán tưởng, nên quán tưởng lại; nếu không quán tưởng cho đến lúc rạng đông (aruṇa), trước khi mặt trời mọc, vị Sa di, Tỳ khưu ấy thọ dụng 4 thứ vật dụng như hạng người mang nợ.”
Tỳ-khưu Hộ Pháp, Gương Bậc Xuất Gia- 1Ajja mayā apaccavekkhitvā yaṃ cīvaraṃ paribhuttaṃ, taṃ yāvadeva sītassa paṭighātāya…HT. Hộ Pháp“Hôm nay, tôi không quán tưởng mà đã mặc y phục nào, y phục ấy chỉ để ngăn ngừa sự lạnh, ngăn ngừa sự nóng, ngăn ngừa sự tiếp xúc ruồi, muỗi, gió, nắng, rắn rít…”
- 2Ajja mayā apaccavekkhitvā yo piṇḍapāto paribhutto, so neva davāya na madāya…HT. Hộ Pháp“Hôm nay, tôi không quán tưởng mà đã đã dùng vật thực nào, vật thực ấy không phải để vui chơi như trẻ con…”
- 3Ajja mayā apaccavekkhitvā yaṃ senāsanaṃ paribhuttaṃ, taṃ yāvadeva sītassa paṭighātāya…HT. Hộ Pháp“Hôm nay, tôi không quán tưởng mà đã sử dụng chỗ ở nào, chỗ ở ấy chỉ để ngăn ngừa sự lạnh…”
- 4Ajja mayā apaccavekkhitvā yo gilānapaccaya-bhesajja-parikkhāro paribhutto, so yāvadeva…HT. Hộ Pháp“Hôm nay, tôi không quán tưởng mà đã dùng thuốc trị bệnh nào bảo vệ sanh mạng…”
Ba thời quán tưởng. Quán khi đang dùng là chính; quán tứ đại khi nhận; nếu quên thì quán lại trước rạng đông. Câu Pāli quán lại bắt đầu bằng Ajja mayā apaccavekkhitvā…: hôm nay, những gì tôi đã dùng mà không quán tưởng…
Mười pháp người xuất gia thường quán sát
Kinh Tăng Chi 10.48 dạy mười điều người xuất gia phải luôn luôn quán sát:
“Này các Tỷ-kheo, có mười pháp này, vị xuất gia phải luôn luôn quán sát.”
Tăng Chi Bộ 10.48, Các Pháp · HT. Minh Châu dịch- Không còn giai cấp.
“Ta nay đi đến tình trạng là người không có giai cấp”
- Sống nhờ người khác.
“Ðời sống của ta tùy thuộc vào người khác.”
- Đổi uy nghi.
“Nay cử chỉ uy nghi của ta cần phải thay đổi!”
- Tự xét giới.
“Không biết tự ngã có chỉ trích ta về giới hạnh không?”
- Bạn đồng tu xét giới.
“Không biết các đồng Phạm hạnh có trí, sau khi tìm hiểu, có chỉ trích ta về giới hạnh không?”
- Mọi thứ thân yêu đều đổi khác.
“Mọi sự vật khả ái, khả ý của ta bị đổi khác, bị biến hoại”
- Chủ của nghiệp.
“Ta là chủ của nghiệp, là thừa tự của nghiệp, là thai tạng của nghiệp, là bà con của nghiệp, là chỗ quy hướng của nghiệp; phàm nghiệp gì ta sẽ làm, thiện hay ác ta sẽ thừa tự nghiệp ấy”
- Ngày đêm trôi qua.
“Ðêm ngày trôi qua bên ta và nay ta đã thành người như thế nào?”
- Vui nơi vắng vẻ.
“Ta có cố gắng hoan hỷ trong ngôi nhà trống không hay không?”
- Pháp thượng nhân.
“Ta có chứng được pháp Thượng nhân, tri kiến thù thắng xứng đáng bậc Thánh không, để đến những ngày cuối cùng, các đồng Phạm hạnh có hỏi, ta sẽ không có xấu hổ?”
Điều 1–3: không còn giai cấp, sống nhờ người khác, uy nghi phải khác người đời. Đây là lý do của bốn vật dụng và 75 ưng học pháp.
Điều 4–10: tự xét giới, vô thường, nghiệp, thời gian trôi qua, niềm vui nơi vắng vẻ, và mục đích cuối cùng của đời xuất gia.
Học Pháp: Nam Tử Hỏi Đạo
Trong Tiểu Tụng có bài Nam Tử Hỏi Đạo (Kumārapañha): mười câu hỏi đếm từ một đến mười, mỗi câu trả lời là một đề mục Pháp căn bản.
| Hỏi | Đáp (HT. Minh Châu dịch) |
|---|---|
| Thế nào là một? | “Mọi loài hữu tình đều tồn tại nhờ thức ăn.” |
| Thế nào là hai? | “Danh và sắc.” |
| Thế nào là ba? | “Ba loại cảm thọ.” |
| Thế nào là bốn? | “Bốn Thánh đế.” |
| Thế nào là năm? | “Năm thủ uẩn.” |
| Thế nào là sáu? | “Sáu nội xứ.” |
| Thế nào là bảy? | “Bảy giác chi.” |
| Thế nào là tám? | “Thánh đạo tám ngành.” |
| Thế nào là chín? | “Chín nơi cư trú của các loài hữu tình.” |
| Thế nào là mười? | “Vị nào có đủ mười đức tánh được gọi là vị A-la-hán.” |
Tiểu Tụng 4, Nam Tử Hỏi Đạo, HT. Minh Châu dịch. Ba bài trước đó trong Tiểu Tụng là Tam quy, Mười giới và Ba mươi hai thể trược, đã gặp ở Bài 1 và Bài 2.
Hướng đến đời Tỳ-khưu
Sa-di đủ hai mươi tuổi có thể xin thọ cụ túc (Bài 1, Phần 4). Những gì học ở bảy bài này (giới, ưng học pháp, phận sự, quán tưởng) đều tiếp tục trong đời Tỳ-khưu; phần giới Tỳ-khưu học ở các bài chính của trang này, bắt đầu từ Bài 1.
Máy thử · thử phán xét
Máy thử: hôm nay mình dùng vật dụng thế nào?
⚖️ Thử phán xét — 8 tình huống
Bảy bài, một con đường
Bảy bài Sa-di đi từ ngày xuất gia (Bài 1), qua mười giới và các điều phải tránh (Bài 2–4), oai nghi và phận sự (Bài 5–6), đến đời sống tu học hằng ngày (Bài 7). Tất cả gặp nhau ở câu kinh: “Ðời sống của ta tùy thuộc vào người khác.” Vì sống nhờ đức tin của thí chủ, người xuất gia giữ giới, giữ oai nghi, dùng vật dụng có quán tưởng.
Và vì “Ðêm ngày trôi qua bên ta…”, mỗi ngày là một dịp để tự hỏi mình đã thành người như thế nào.
Thẻ thuật ngữ & trắc nghiệm
Thẻ thuật ngữ Pāli — bấm để lật
Trắc nghiệm 15 câu
✍️Bài tập Sa-di 7 — 52 câu, 8 dạng bàiTrắc nghiệm · Chọn nhiều · Đúng/Sai · Tình huống · Điền từ · Nối cặp · Sắp xếp · Phân loạiLàm bài tập →Tài liệu tham khảo
- HT. Thích Minh Châu (dịch), Trung Bộ 2 – Kinh Tất cả các lậu hoặc, SuttaCentral.
- HT. Thích Minh Châu (dịch), Tăng Chi Bộ 10.48 – Các Pháp, SuttaCentral.
- HT. Thích Minh Châu (dịch), Tiểu Tụng 4 – Nam Tử Hỏi Đạo, SuttaCentral.
- Tỳ-khưu Hộ Pháp, Gương Bậc Xuất Gia, mục “Bốn Thứ Vật Dụng” và “Bốn Pháp Quán Tưởng”.
- Tỳ-khưu Indacanda (dịch), Tạng Luật – Đại Phẩm I, Chương Trọng Yếu, tamtangpaliviet.net.
- Ṭhānissaro Bhikkhu, The Buddhist Monastic Code II, chương “Novices”, dhammatalks.org.
📚 Mở Thư viện: đọc hoặc tải trọn các sách này →